Elektromotor

Onderwerpen:

  • Inleiding
  • Werkingsprincipe elektromotoren
  • DC elektromotor met koolborstels
  • DC elektromotor zonder koolborstels
  • Stappenmotor

Inleiding:
Op steeds meer plaatsen in de auto vinden we elektromotoren. In een elektromotor wordt een elektrische stroom omgezet in een beweging en warmte. We vinden een elektromotor in de spiegel- en stoelverstelling, maar ook als ruitenwissermotor aan het ruitenwissermechaniek of als startmotor. Deze elektromotoren werken op een spanning van 12 tot 14 volt. Op deze pagina beperken we ons tot de elektromotoren in het interieur en exterieur.

Elektromotoren verzorgen ook de (deels) elektrische aandrijving in hybride en volledig elektrische voertuigen. Dit type elektromotor wordt behandeld op de pagina: HV-elektromotoren.

De DC-elektromotoren kunnen we onderverdelen in:

  • Elektromotor met koolborstels (elektromagnetisch veld en anker)
  • Serie-elektromotoren;
  • Parallel-elektromotoren;
  • Koolborstelloze elektromotoren.

Werkingsprincipe elektromotoren:
In een elektromotor wordt een elektrische stroom omgezet in een ronddraaiende beweging. De beweging ontstaat doordat twee magneetpolen elkaar aantrekken of afstoten:

  • Een noordpool en zuidpool trekken elkaar aan;
  • Twee noordpolen stoten elkaar af;
  • Twee zuidpolen stoten elkaar af.

Eén van de magneetpolen staat vast (de behuizing) en één draait (de uitgaande as).

  • De magneet die ronddraait noemen we het anker;
  • De magneet die stilstaat noemen we het veld.

In een elektromotor worden met behulp van elektromagneten en (meestal) permanente magneten constant twee gelijknamige polen tegenover elkaar worden geplaatst waardoor er een beweging ontstaat.

DC elektromotor met koolborstels:
Bijna alle elektromotoren in de autotechniek zijn uitgevoerd als DC-motor met permanente magneten en koolborstels. In dit type elektromotoren vinden we de volgende magneten:

  • Permanente magneten (één noordpool en één zuidpool): hiertussen heerst een stilstaand magnetisch veld;
  • Spoelen: hierin wordt een elektromagnetisch veld opgewekt. In de spoelen wordt het roterende elektromagnetisch veld opgewekt.

De permanente magneten bevinden zich links en rechts van de rotor en bestaan uit één noordpool en één zuidpool. Tussen deze noord- en zuidpool heerst een stilstaand magnetisch veld welke niet verandert als de elektromotor in werking is of stil staat.

In de spoelen wordt een roterend elektromagnetisch veld opgewekt zodra er stroom doorheen loopt. De stroom wordt door de koolborstels via de commutator aan- en afgevoerd.

Het omkeren van de stroomrichting gebeurt door middel van commutatie: twee koolborstels slepen over de commutator, welke bestaat uit een plus- en minzijde. De koolborstel aan de pluszijde voert de stroom naar de geleider (groene pijlen in de afbeelding). De stroom verlaat de geleider via de koolborstel aan de minzijde. De stroom die door de geleider vloeit veroorzaakt een elektromagnetische veld.

Tussen het ontstane magnetisme in het anker (de geleider) en het veld (de permanente magneten) ontstaat een kracht (rode pijlen in de afbeelding). Deze kracht zorgt ervoor dat het anker en de commutator om hun as roteren. De koolborstels raken vervolgens het andere deel van de commutator, waardoor de stroomrichting in het anker omkeert. Het magnetisch veld en de kracht worden in dezelfde richting opgebouwd, zodat het anker weer om zijn as roteert.

De draairichting van de elektromotor (lees: het anker) kunnen we veranderen door de plus en min van de koolborstels om te draaien.

DC elektromotor zonder koolborstels:
De borstelloze gelijkstroommotor (DC) is in feite een combinatie van een stappenmotor en een synchrone motor. Dit type elektromotor lijkt erg veel op de synchrone AC-motor met permanente magneten, die reeds is beschreven. Het voornaamste verschil tussen beide motoren is de aansturing: de AC-motor wordt met een gemoduleerde sinusvormige wisselspanning aangestuurd en de DC-motor met een blokspanning.

De stator bevat vaak drie of zes spoelen (U, V en W) en de rotor is een permanente magneet. De onderstaande afbeelding toont de schematische opbouw van de DC-motor met daarnaast het spanningsverloop door de drie spoelen. Tussen de polen zijn in werkelijkheid meerdere Hall-sensoren aangebracht om de rotorstand te bepalen.
De regeleenheid bepaalt aan de hand van de rotorstand welke spoelen hij moet aansturen.

In de volgende afbeelding is de U+ spoel bekrachtigd. De manier van wikkelen van de spoel om de pool bepaalt of het een noord- of zuidpool wordt. In dit voorbeeld is de U+ de noordpool en de U- de zuidpool.

De rotor is uitgevoerd als permanente magneet. Zoals bij de voorgaande paragrafen al is beschreven, positioneert of verdraait de rotor zich als gevolg van een wisselend magnetisch veld door de spoelen.

Om de rotor vanuit de positie als aangegeven in de voorgaande afbeelding linksom te laten draaien, worden de V-spoelen bekrachtigd.

De V+ wordt de noordpool, V- de zuidpool. De rotor met permanente magneet verdraait;
de noord- en zuidpool trekken elkaar aan, evenals de zuid- en noordpool aan de andere kant van de magneet.

Nu worden de W-spoelen bekrachtigd om de rotor weer 60 graden verder te laten verdraaien.

De W+ spoel wordt een noordpool en W- de zuidpool. De rotor verdraait en neemt zijn nieuwe positie in.

De rotor in de volgende afbeelding is sinds de eerste situatie 180 graden verdraaid; in de eerste afbeelding stond de zuidpool naar boven gericht; nu is dat de noordpool.

De polariteit van de U+ spoel en de U- spoel is omgedraaid, waardoor de stroom omgekeerd door de spoelen loopt. Daarmee is de U+ een zuidpool, en de U- een noordpool geworden.

De rotor met permanente magneet wordt door de verandering van het magnetisch veld verder verdraait.

Om de rotor opnieuw 60 graden te verdraaien wordt van de V- een noordpool en de V+ een zuidpool gemaakt. De rotor neemt de nieuwe positie in.

Wederom verdraait de rotor 60 graden als gevolg van verandering van het magnetische veld in de spoelen:

De W- spoel is de noordpool en de W+ de zuidpool.

In de zes situaties die hierboven zijn beschreven, zijn er constant twee spoelen tegelijk bekrachtigd. We vinden vaak ook borstelloze DC-motoren met drie spoelen in plaats van zes. Met drie spoelen worden de U- V- en W-spoelen ook achter elkaar bekrachtigd, maar vindt er geen wisseling in polariteit plaats.

Stappenmotor:
Een andere versie van de DC elektromotor is de computergestuurde stappenmotor.

De werking en toepassing van de stappenmotor heeft vanwege de grootte een eigen pagina. Klik hier om naar de pagina van de stappenmotor te gaan.